निळाईची गाज

 

स्पिती व्हॅली मधलं लांझा हे जीवाश्म गाव (Fossil village). समुद्रसपाटीपासून १४५०० फुट उंचीवरच्या या गावात फिरताना पायाखालच्या जमिनीवर तुम्हाला जीवाश्म सापडले तर ते नवल नाही. लाखो वर्षांपूर्वी समुद्र तळाला झालेल्या फार मोठ्या हालचालीतून हिमालयाची निर्मिती झाली आणि त्यावेळी समुद्रात असलेले जलचर अचानक पणे एवढ्या उंचीवर उचलले गेले आणि कालौघात जीवाश्मांची घडण झाली. नील नभाने मंडित बर्फाच्छादित हिमालयाचे दर्शन घेत असतानाच कधीकाळी समुद्राचा भाग असलेले हे जीवाश्म न्याहाळत होतो आणि सोबत लाभली होती ती सागरांच्या लाटांवर वर्षानुवर्षे अधिराज्य गाजवणाऱ्या कॅप्टन वैभव दळवी या अवलियाची. मुंबई ते चंदीगड हा विमान प्रवास करत असताना साधारण अशाच उंचीवर कॅप्टन वैभव दळवी यांनी त्यांचं ‘समुद्रायन’ हे पुस्तक भेट म्हणून दिलं आणि कॅप्टन दळवींची प्रत्यक्ष ओळख व्हायच्या आधीच पुस्तक रूपाने त्यांच्याशी जवळीक साधली गेली होती. प्रवासाच्या धामधुमीत पुस्तक वाचायला मिळालं नाही पण या पुस्तकाचे लेखक वैभव दळवी बरोबर असल्याने त्यांच्या अनेक सागर सफारींच्या चित्तवेधक कहाण्या ऐकायला मिळाल्या. लांझा  गावात महासागराची भेट अशा दोन प्रकारे झाली आणि नंतरच्या प्रवासात ती वृद्धिंगत होत गेली.

आपला निसर्ग सुंदर भारत देश उत्तुंग हिमालय आणि अथांग दर्या यांनी संपन्न आहे पण या सागराची अनेक भली बुरी रूपं गेली तीस-पस्तीस वर्षं अनुभवलेल्या कॅप्टन वैभव दळवी यांनी लिहिलेलं ‘समुद्रायन’ पुस्तक खूप गाजलं, माहितीजालत उपलब्ध असलेल्या त्यांच्या अनेक कविताही दळवींच्या प्रतिभेची चुणूक दाखवतात. अशा या दर्यावर्दी लेखक कवीला प्रत्यक्ष भेटण्याची आणि ऐकण्याची संधी आपल्याला चालून आली आहे.

'पु. ल. कट्टा'  उपक्रमांतर्गत “निळाईची गाज” हा खास कार्यक्रम उद्या म्हणजे शुक्रवारी, १० जुलैला रसिकांसाठी विनामूल्य सादर होणार आहे. संध्याकाळी ६ ते ८ वाजेपर्यंत चालणार्‍या या कार्यक्रमाला आपण नक्की यायचं आहे कारण पाऊसही  निळाईची गाज ऐकायला उसंत घेणार असे म्हणाला आहे. कॅप्टन वैभव दळवी आपल्या कवितेत म्हणतात:

 

झेलला मी सागराचा वार ऐसा जीवघेणा,

काय होता भार त्याचा, हे तुम्हा कैसे कळावे?

धाडशी त्या नविकांचे शूर असे झुंजणे की;

पाहता ते वादळांनी थांबुनी मागे वळावे.

 

ती अनुभूती, ती गाज लेखकासोबत वाटून घ्यायची असेल तर नक्की याच!   

आत्माची भ्रमणगाथा

 

असे पाहतो जीवन त्याचे फिरत्या चाकावरी

किती पहा हे देश पाहिले धडकी भरते उरी

जरा विसावा नसतो त्याला उडतो तो अंबरी

आत्माची ही भ्रमणगाथा देशोदेशांतरी

जरा जाऊन येतो म्हणतो इतके का ते सोपे?

वळणा वळणा वरती बसले दडून असतील धोके

संकटांवरी स्वार होऊन ऐटीत येतो जातो

किती अनोखे देश नेत्री भरुनी येतो

दीडच दशकामध्ये त्याने पार केली शंभरी

नाही विसावा अजून म्हणतो जाईन देशांतरी

वायुपुत्र हनुमानच जणू हा हुंकार पुन्हा भरी

गड्यांनो... चला जाऊया देऊन हात अपूला त्याच्या करी

नरेंद्र प्रभू

१५ डिसेंबर २०२५

वाङनिश्चयाचा दिन

 

हाच असे दीप हाच ध्रुवतारा

पाहते मी त्याला बसून माहेरा

वाङनिश्चयाचा दिन उगवला

गंध धुंद आणे मनीचा फुलोरा

किती आठवणी गोळा सभोवती

उगाच मनात दाटे पहा भीती

धकधक वाढे श्वास मागे पुढे

सखया सोडव तूच रे हे कोडे

वरूण वरून दिसे तसा नसे

सोडवू पाहते गुंततच जाते

अवचित झाला तोच प्राण सखा

अधिपती आला घेऊनिया सुखा

चल आता करू जीवन साजीरे
उधाण मनाला नाही थांबणारे
होऊ दे प्रीतीची बतसात आता 
सोयरीक होई पाहता पाहता

नरेंद्र प्रभू
१३ डिसेंबर २०२५